Divlja gradnja

Borba porodice Tičinović : Kako su opštinski službenici privatizirali arhitekturu u Livnu

Julijana i Bernard Tičinović
FOTO: Adi Kebo/zurnal.info
Piše: Semir Mujkić

Bračni par Tičinović iz Livna ove je godine “obilježio” sedam godina pravne borbe sa načelnikom i opštinskim službenicima koji su preuzeli izradu većine arhitektonskih projekata u tom gradu. Opštinski službenici su kroz dvije firme privatizovali izradu arhitektonskih projekata u Livnu

Dvije privatne firme u Livnu rade većinu arhitektonskih projekata u toj opštini a najčešći projektanti su uposlenici opštinske službe za graditeljstvo koji tokom slobodnog vremena projektuju kuće i zgrade a onda ih tokom radnog vremena u opštini odobrava njihova šefica. Osim mogućeg sukoba interesa službenika, upitan je i način na koji ih angažuju arhitektonske firme dok se u institucijama i firmama prepliću članovi porodica. Firme u kojima je jedan supružnik uposlenik opštine a drugi direktor privatne kompanije, radile su i projekte za opštinu.

Arhitektica Julijana Tičinović godinama upozorava na praksu javnih službenika zbog koje firma Ening, u kojoj radi sa suprugom, jedna od rijetkih u Livnu za koju nisu radili uposlenici opštine, trpi novčanu štetu.

- Nemamo pravo života i rada ovdje – kaže za Žurnal Julijana Tičinović, koja je sa suprugom u posljednjih deset godina podnijela nekoliko krivičnih prijava protiv uposlenika opštine jer “rade posao projektovanja, što uopće nije njihov posao”.

Na praksu službenika da u isto vrijeme rade u Službi za graditeljstvo, prostorno uređenje i stambeno-komunalne poslove i privatnim arhitektonskim firmama čije projekte ta služba odobrava, Tičinovići su počeli upozoravati načelnika Luku Čelana još 2009. godine.

Isprva su se načelniku obraćali usmeno, sve dok im nije postalo jasno da se praksa niti nakon njihovih upozorenja ne mijenja. Potom su, kaže Julijana, počeli pisati načelniku. Upozoravali su ga na rad opštinskih službenika posebno u dvije firme, eProjekt i Euroimage.


Porodično-opštinski posao

Direktorica firme Euroimage je Žana Rimac, supruga Igora Rimca, stručnog savjetnika za poslove prostornog uređenja u Općini Livno. Igor Rimac i nekoliko drugih uposlenika Službe za graditeljstvo, prostorno uređenje i stambeno-komunalne poslove Opštine Livno privatno su radili arhitektonske projekte za Euroimage koji su potom odobravani u istoj službi u kojoj su oni zvanično zaposleni.

Načelnik Livna, Luka Čelan, u toj višegodišnjoj praksi ne vidi nikakav problem iako su ga na nju Tičinovići upozorili još 2009. godine. Čelan nije odgovorio na naš zvaničan zahtjev za razgovor.

Kada u Livnu želite graditi porodičnu kuću ili poslovnu zgradu, kao i u svakom drugom gradu, imate slobodu da izaberete arhitektu koji ispunjava zakonske uslove iz cijele države. Livnjaci su se najčešće odlučivali upravo za projektante koji rade u opštini. Njihovi projekti jeftiniji su od projekata arhitekata koji su vlasnici ili rade u privatnim arhitektonskim biroima, potvrdilo je više sagovornika Žurnala.

Sa projektom kojeg potpisuje uposlenik opštine, budući vlasnik kuće ili zgrade, odlazi u Službu za graditeljstvo, prostorno uređenje i stambeno-komunalne poslove opštine Livno po potrebne dozvole za gradnju. Sam projektant ili njegove radne kolege pregledaju dokumentaciju a nju je godinama potpisivala njihova šefica Gorana Marinčić. Na taj način je moguće da osoba koja je radila projekat sama sebi ocjenjuje ispravnost projekta.

To je godinama slučaj građevinskog inspektora Hrvoslava Perkovića koji je izrađivao projekte za Euroimage i eProjekt pa je u nekoliko prilika sam kontrolisao vlastite projekte. Julijana Tičinović kaže kako je Perković trebao spriječiti tu praksu, a ne učestvovati u njoj.
- On treba paziti da se ovo ne događa a on je sačinio 14 projekata – kaže Julijana Tičinović.

Perković nije želio pričati za Žurnal.

Na ustaljenu višegodišnju praksu u Livnu moglo je reagovati, osim načelnika Čelana koji je to propustio, i kantonalno Ministarstvo graditeljstva, obnove, prostornog uređenja i zaštite okoliša. Umjesto reagovanja, uposlenik tog ministarstva, Marinko Mostarac, učestovao je u njoj.
Ja sam radio u jednoj određenoj količini dijelove projektne dokumentacije a taj moj posao koji je bio u ministarstvu gotovo da nema veze sa tim na šta se ona poziva – kaže za Žurnal Mostarac misleći u svojoj izjavi na Julijanu Tičinović: Ne vidim šta je sporno osim da je ta osoba, barem meni, poprilično zagorčala život.

Sukoba interesa nije bilo, smatra Mostarac, posebno jer je imao usmeno odobrenje dugogodišnjeg ministra graditeljstva tog kantona, Hikmeta Hodžića, čiji je pomoćnik bio.
- To je stvar rukovoditelja i njegovog djelatnika, on ako smatra da nije u sukobu interesa on će to dozvoliti – kaže Mostarac.

On objašnjava da nikada nije radio projekte “tamo gdje je ministarstvo izdavalo dozvole niti mi je palo na pamet da radim a tamo gdje je općina sa kojom ja nemam ništa ne vidim zašto ne bih radio”.
- Nemojte me pitati za druge – kaže Mostarac i dodaje da projekte ne bi radio da je zaposlen u opštini Livno: Da radim u općini ne bih se sigurno potpisivao na te projekte u toj službi.

Bivši pomoćnik ministra objašnjava da je napustio ministarstvo nakon prijava porodice Tičinović.
- Čim je ona (Julijana Tičinović op.a.) počela na taj način govoriti ja nisam nikome htio biti smetnja i napustio sam ministarstvo – kaže Mostarac koji je kantonalno ministarstvo napustio 2012. godine.

Krivičnu prijavu koju su Tičinovići podnijeli protiv Marinka Mostarca odbačena je na sudu i on danas ovu porodicu optužuje da vodi “negativnu kampanju” protiv njega te da porodica Tičinović “skreće pozornost i traži posla na taj način”.
- Od kada je Julijana pokrenula tu kampanju ja sve manje i manje radim, zadnja tri mjeseca nisam uopšte imao posla. Kad ima posla radim, kad nema ne radim i to je to – kaže Mostarac za Žurnal.


Zakonski sasvim moguće


Dio dokumentacije koju Tičinovići godinama prikupljaju (Foto: Adi Kebo/zurnal.info)

Godinama su u Livnu najviše posla imale dvije firme u kojima su državni službenici najčešće radili, Euroimage i eProjekt.

Igor Rimac, uposlenik Službe za graditeljstvo, prostorno uređenje i stambeno-komunalne poslove opštine Livno suprug je Žane Rimac, direktorice Euroimagea.

Igor Rimac nije želio govoriti za Žurnal.

Direktorica eProjekta je Jana Vrdoljak, supruga Tomislava Vrdoljaka, direktora javnog preduzeća Komunalno Livno. Ona nije bila raspoložena za razgovor uz objašnjenje da smo “već razgovarali sa njenim suprugom koji je bolje upućen”.

Obje firme imale su veliki propust u svom poslovanju i nisu se mogle baviti izradom arhitektonskih projekata, smatra Julijana Tičinović, koja je na propuste upozoravala godinama. Jedan od propusta je taj što obje firme nisu imale zaposlenog arhitekta sa položenim stručnim ispitom, što je samo jedan od uslova za firmu da bi se mogla baviti arhitektonskim projektovanjem.
- Županijska inspekcija je bila prije pet godina i utvrdila da nemaju kvalifikovane radnike – kaže Julijana.

Još 2010. godine županijski inspektor za rad i radne odnose je donio rješenja za Euroimage i eProjekt da ne ispunjavaju zakonske uslove za bavljenje arhitektonskim projektima i da moraju imati najmanje jednog prijavljenog uposlenog odgovarajuće stručne kvalifikacije.

Slična rješenja ispektorica Zora Perić donijela je i u januaru 2016. godine kada je zabranila firmama da angažuju državne službenika da rade projekte dok sa njima ne potpišu ugovore o radu. Inspektorica Perić je otkrila da eProjekt ni početkom 2016. godine nije imao zaposlenog diplomiranog inžinjera arhitekture, što je jedan od uslova firmama za bavljenje arhitektonskim projektima.

Direktorica eProjekta Jana Vrdoljak problem je riješila potpisivanjem ugovora sa svojim suprugom Tomislavom Vrdoljakom, trenutnim direktorom javnog preduzeća Komunalno.
- Ja sam to riješio svojim zaposlenjem, tu sam postupio po rješenju inspekcije – kaže Tomislav Vrdoljak koji je u eProjektu zaposlen na jedan sat dnevno u isto vrijeme dok je direktor Komunalnog.

Tomislav Vrdoljak ne vidi ništa sporno u svom dodatnom zaposlenju u eProjektu.
- To je sad po novom zakonu o radu sasvim moguće – kaže za Žurnal Vrdoljak i dodaje da mu ugovor u Komunalnom to omogućava: Moj ugovor o radu nije kolektivni nego imam individualni ugovor sa Nadzornim odborom tako da je moje radno vrijeme prema potrebi, ja moram biti 24 sata na raspolaganju za Komunalno, nemam tu nikakvih sukoba.

Za razliku od inspekcija rada, Vrdoljak ne vidi problem niti u angažovanju državnih službenika u firmi eProjekt.
- Nije tu bilo nikakvih problema, jednostavno se sklopi ugovor o djelu i tu smo onda to mogli raditi – objašnjava Vrdoljak za Žurnal i dodaje da su svi projektanti ranije bili angažovani kroz ugovor o djelu ali da se to danas ne radi jer po novom kantonalnom Zakonu o građenju “projektant mora otvoriti neku dopunsku djelatnost i onda se može se baviti projektiranjem”: Neki projektanti su imali svoje firme pa je išla saradnja putem firme, firma sa firmom dakle, putem ugovora o suradnji ili izravno računom ili ugovorom za konkretan projekat.

Tomislav Vrdoljak kaže da eProjekt nikada nije angažovao službenike koji potpisuju građevinske dozvole u opštini.
- Barem ja te osobe nisam angažirao – kaže Vrdoljak i dodaje da kao direktor komunalnog nikada nije angažovao eProjekt da radi za ovo javno preduzeće.


Livno (Foto: Adi Kebo/zurnal.info)

Firma eProjekt, čiji je osnivač Tomislav Vrdoljak, nije radila projekte za gradsko komunalno preduzeće, čiji je Vrdoljak direktor, ali jeste firma Euroimage.

Komunalno je 2014. godine izabralo Euroimage za izradu projekta izvedenog stanja za poslovni objekat na Zelenoj tržnici u Livnu. Direktorica Euroimagea Žana Rimac imenovala je za projektanta  svog supruga Igora Rimca, uposlenika Službe za graditeljstvo, prostorno uređenje i stambeno-komunalne poslove opštine Livno. Potom direktorica ove službe Gorana Marinčić odobrava projekat kojeg je izradio njen podređeni Igor Rimac.

Da pojednostavimo – Javno preduzeće Komunalno, čiji je osnivač i finansijer Općinsko vijeće Livno, budžetskim novcem finansira izradu projekta kojeg izrađuje Igor Rimac, uposlenik iste te opštine, za firmu Euroimage, čiji je vlasnik njegova supruga Žana Rimac a potom taj projekat odobrava opštinska služba u kojoj Igor Rimac radi.

U svemu opisanom Tomislav Vrdoljak ne vidi nikakav problem. Jedini problem su Julijana i Bernard Tičinović koji podnose krivične prijave.
- To su projektanti koji nemaju posla jer imaju previsoku cijenu projektiranja i onda godinama pokušavaju nas ostale projektante ocrniti i putem suda i policije ali njihove sve optužbe su do sada bile odbačene – kaže Vrdoljak.

Firma Euroimage je inspektoricu rada poslušala 2012. godine, dvije godine nakon prvog rješenja inspekcije. Direktorica Euroimagea Žana Rimac zaposlila je u aprilu 2012. godine Zdenka Perkovića na jedan sat dnevno uz simboličnu platu, posebno za Perkovića koji je vlasnik građevinske kompanije Li-Grad.
- Mene je čovjek više angažirao u stručnom smislu – kaže za Žurnal Perković i dodaje da je on građevinski inžinjer a ne arhitekt te da ga je u Euroimageu zaposlio Igor Rimac sa kojim ima kumske veze kako bi ova firma ispunjavala zakonske uslove: Između ostalog o tome se i radi, mada je naš županijski zakon najgora moguća katastrofa koja postoji na svijetu, ja mislim da to ni u jednom kantonu postoji.

Perković u svom iskrenom razgovoru kaže da je “tužan zbog struke i budućih generacija” jer je “u Livnu sve živo improvizacija”, te da se toga kao Livnjak stidi.
- U nas ljudi da bi se mogli baviti projektiranjem, to jest izradom nečega, što ja ne nazivam projektom, skoro su doveli do toga da sa srednjom školom možete projektirati projekat – objašnjava Perković i dodaje da bi se u zakonu možda i dopustilo projektovanje osobama sa srednjom školom da nije bilo njega: Ja sam rekao da se u zakon mora staviti ono što svugdje ima, uslovi takvi i takvi, da školovanim i obrazovanim ljudima dopustite da rade svoj posao.

Perković kao i Tičinovići smatra da državni službenici projekte naplaćuju manje od stvarne tržišne cijene.
- Kod nas vam je sve živo improvizacija, od toga da projekt košta 200 maraka za obiteljsku kuću pa dalje i to što on naplati 200 maraka to i ne vrijedi ni 200 maraka, ne vrijedi nikoliko, to je kopija nečega – kaže Perković za Žurnal i naglašava da se sa takvom praksom ne slaže: Ja bih htio da niko ne uzima taj kruh, koga ima jako malo, drugom.

Umjesto da se svako bavi svojim poslom, objašnjava Perković, u Livnu su državni službenici preuzeli posao privatnih firmi.
- Kod nas je bila praksa da ljudi koji su na izvoru informacija, koji rade u županijskoj vlasti, općinskoj, oni sve klijente za projektiranje skupe sebi – kaže Perković i dodaje da će njegovo zaposlenje u Euroimageu uskoro prestati ali da će se boriti protiv prakse u Livnu ako se nastavi baviti projektovanjem: Htio sam reći da ako se ja nastavim baviti projektiranjem onda ću ja nastojati utuživati i ugasiti sve moguće firme koje su kvazifirme, koje su kao i firma Euroimage o kojoj pričamo.

Posla u Livnu nema dovoljno niti za, kako kaže Perković, dvije firme koje jedine ispunjavaju kriterije i imaju stalno zaposlene inžinjere, Li-Grad i Ening.
- U Livnu vam više niko ne živi, malo nas je ostalo, i ništa se ne radi – kaže Perković i objašnjava da zbog toga svoju firmu mora “privoditi kraju”.

Firmu neće ugasiti ali će se prestati baviti građenjem jer je u “gradu demografska katastrofa”.
- Meni je u dva mjeseca deset ljudi otišlo, ne zbog toga što im je mala plata nego što ne vide svoju budućnost u ovom gradu.


Bernard Tičinović (Foto: Adi Kebo/zurnal.info)

Račun porodične firme Tičinovića blokiran je jer iz protesta nisu plaćali poreske obaveze od 2009. do 2012. godine. Bernard Tičinović kaže da će dug uskoro platiti jer imaju mnogo veći iznos posla kojeg su uradili a još uvijek nisu naplatili.

Nedavno im je sutkinja Valentina Brnić na kućnu adresu poslala rješenje o ovrsi jer već mjesecima ne plaćaju vodu. Bernard objašnjava da vodu nisu plaćali jer je na čelu Komunalnog Tomislav Vrdoljak, osnivač firme eProjekt. Posebno ih je razljutilo, kaže Bernard, to što su rješenje o ovrsi dobili od sutkinje Valentine Brnić koja je donijela presudu u korist državnih službenika opštine Livno.

Nakon niza krivičnih prijava i tužbi, Bernard kaže da on i njegova supruga neće odustati dok svoju borbu ne dovedu do kraja.
- Mi nećemo stati na ovome – kaže Bernard.


Novi zakon, stara praksa

Nekoliko službenika opštine Livno sa kojima smo razgovarali kažu da su prestali sa izradom arhitektonskih projekata nakon što je usvojen novi Zakon o gradnji.

Uposlenica Službe za graditeljstvo, prostorno uređenje i stambeno-komunalne poslove Ivanka Karaula kaže da je suvišno razgovarati o učešću državnih službenika u pravljenju arhitektonskih projekata.
- Ne znam u čemu je problem i šta je to uopće bitno – kaže za Žurnal Karaula i objašnjava kako je njoj i njenim kolegama novim zakonom zabranjeno da izrađuju projekte: Ta gospođa (Julijana Tičinović op.a.) je na kraju u konačnici izganjala šta je htjela, zabrana je došla novim zakonom i sada niko ne radi te projekte i sada ona može raditi, pa nek radi.

Sa novim Zakonom o gradnji, koji se primjenjuje od početka septembra 2016. godine, državnim uposlenicima je učinjena nepravda, smatra Karaula.
- Zašto je samo jedna kategorija osuđena da se blati, jedan inžinjer koji jako teško dođe do diplome za razliku što ekonomisti vode knjige, liječnici rade preglede, sve je to normalno samo nije normalno da inžinjer radi svoj posao za šta se školovao – kaže Karaula i objašnjava da su državni službenici i nezavidnoj poziciji: Morate biti državni službenik na najgoroj poziciji, da imate mizernu plaću i da se mučite, školujete, radite, da svak’ kome se ne sviđate protiv vas podnosi kojekakve prijave i vi ste uvijek krivi što ste pošteni i što normalno radite.

Sličnog je mišljenja i njen kolega Pero Bralo. On je uradio najmanje 26 projekata ali ih je, kaže Bralo, radio prijateljima i to besplatno.
- Ja sam sam za nekoliko prijatelja invalida to radio i ništa više – objašnjava Bralo i tvrdi da im bivša šefica službe Gorana Marinčić, koja je na bolovanju i sa kojom nismo uspjeli stupiti u kontakt, nije zabranila da rade projekte za privatne firme: Nije nama niko bio zabranio, kasnije kad je zakon izišao mi smo prestali.

Novi Zakon zaista zabranjuje državnim službenicima i namještenicima da projektuju ali samo ukoliko “vode postupak ili sudjeluju u postupku izdavanja” građevinskih dozvola. Bernard Tičinović tvrdi da državnim službenicima nigdje u zakonu nije zabranjen rad. Objašnjava na koji način i dalje mogu raditi arhitektonske projekte.
- Kada jedan službenik izdaje dozvolu za građenje određenoj stranci ili slično, svi ostali mogu slobodno projektirati drugim strankama – objašnjava Bernard Tičinović.

Ivanka Karaula i njene kolege imaju drugačije mišljenje.
- Ako ne radite na građevinskim dozvolama, ako ne vodite postupak za izdavanje građevinske dozvole, niste rukovodeći državni službenik, ne vidim razloga zašto ne bi neko poslije posla nešto radio za šta se školovao – kaže Karaula.

Na molbu firme Ening Agencija za državnu službu Federacije je još 2010. godine pojasnila da “državni službenik ne smije obavljati dužnost, djelatnost ili biti na položaju koji dovodi do sukoba interesa s njegovim službenim dužnostima, a osobito ne smije obavljati dopunsku djelatnost za koju se plaća naknada”. U nastavku ove rečenice Agencija je otkrila da Zakon o državnoj službi ima nedostataka jer zabrana službenicima pada u vodu ukoliko im dopunski rad “odobri rukovoditelj organa državne službe”.
“Mišljenja smo da se u konkretnom slučaju može raditi o sukobu interesa, odnosno o nespojivosti sa dužnostima državnog službenika koji kao privatna osoba sudjeluje u izradi projektne dokumentacije u svojstvu odgovorne osobe za čiju je ovjeru nadležan odjel graditeljstva u kome državni službenik obavlja poslove iz nadležnosti odjela, iako je na rukovoditelju organa državne službe da procijeni (…) da li obavljanje dodatne djelatnosti u vidu izrade projektne dokumentacije remeti obavljanje službenih poslova”, stav je Agencije za državnu službu.

Ovakvim pravilima ostavljeno je na volju načelniku Luki Čelanu ili šefici djelatnika odjela graditeljstva Gorani Marinčić da procijene jesu li njihovi uposlenici u sukobu interesa.

U svakom slučaju, državni službenici su morali imati pismeno odobrenje načelnika ili Gorane Marinčić za izradu projekata za privatne firme. Kantonalno tužiteljstvo Kantona 10 je u svojoj naredbi o obustavi istrage protiv Gorane Marinčić iz juna 2013. godine jasno navelo da državni uposlenici nisu imali pismeno odobrenje nadređenog. Tužilaštvo je od opštine Livno dobilo dopis u kojem se potvrđuje da državni službenici nisu imali pismeno odobrenje za projektovanje u privatnim firmama.

Tužilaštvo u tome nije vidjelo krivično djelo. “Obavljanje aktivnosti koje su u suprotnosti sa interesima državne službe” povlači tek stegnovnu odnosno disciplinsku odgovornost, zaključilo je Tužilaštvo u naredbi o obustavi istrage protiv Gorane Marinčić.

Vlasnik firme Li-Grad Zdenko Perković vjeruje da državni službenici “i dalje najviše rade” arhitektonske projekte u Livno.
- Neće vam se to u Livnu nikada dovesti u red, eto ja vam kažem, ja sam tužan zbog toga, tužan sam zbog struke, besmisleno je postalo.


Julijana Tičinović (Foto: Adi Kebo/zurnal.info)

Bernard i Julijana Tičinović kažu da se cijeli proces mogao zaustaviti još 2010. godine kada su podnijeli krivičnu prijavu protiv Fikreta Sitnića, pomoćnika načelnika u Službi za gospodarstvo i inspekcijske poslove.

Sitnić je, objašnjava Bernard Tičinović, osoba koja je odobrila rad firmama Euroimage i eProjekt. Bernard objašnjava da je firmi Ening njega i njegove supruge Sitnić odobrio rad na osnovu jasnih kriterija Zakona o gospodarskim društvima dok je rad firmama Euroimage i eProjekt Sitnić odobrio na osnovu Zakona o obrtu, čiji su kriteriji nešto blaži.

Na taj način je, smatra Bernard, Sitnić oduzeo posao firmi Ening i dao ga firmama Euroimage i eProjekt. Zbog toga Bernard i Julijana na sudu traže nadoknadu štete koju su pretrpjeli.
- Da su zaustavili na Firketu Sitniću prije pet godina šteta bi bila nula – kaže Bernard Tičinović.

Fikret Sitnić nije želio govoriti za Žurnal. Kratko je rekao da je sud donio svoje odluke u njegovu korist. Na pitanje da li može objasniti zašto je jednoj firmi odobrio rad po jednom a druge dvije po drugom zakonu Sitnić je kratko rekao da “ne može” i spustio slušalicu.

Bernard i Julijana Tičinović su odlučili da, nakon brojnih neuspješnih pokušaja da putem opštine, tužilaštva, suda i policije zaustave ustaljenu praksu, javno govore o svojoj borbi. Bernard kaže da su i do sada dobijali “savjete” da prestanu sa žalbama i tužbama.
- Niko nam otvoreno ne prijeti nego se prenose poruke – kaže Bernard.

Dok su Tičinovići upozoravali a nadležni u svemu nisu vidjeli ništa neobično, na listi klijenata za koje su državni službenici bez odobrenja nadređenog i bez ugovora o radu sa firmama eProjekt i Euroimage izradili arhitektonske projekte našli su se i kantonalni sudije i tužioci.

(zurnal.info)

Pročitajte više tekstova sa pojmovima:

Livno, Luka Čelan, Semir Mujkić