DEJTONSKI MIROVNI SPORAZUM: 30 godina nastanka nedovršene države

Petak, 21. novembar 2025. godine neradni je dan u bosanskohercegovačkom entitetu Republika Srpska. Razlog: obilježavanje datuma kada je u američkoj vojnoj bazi Right-Paterson nadomak Daytona  potpisivan Mirovni sporazum kojim je okončan rat u Bosni i Hercegovini. 

Trideset je godina proteklo od tog dana i sporazuma koji nije bio samo mirovni, nego i odredio nove temelje države Bosne i Hercegovine. Države sa četrnaest vlada i prateće administracije u dva entiteta i Brčko distriktu sa deset kantona i 143 grada i općina od kojih neke imaju tek dvocifreni broj stanovnika.

Bosna i Hercegovina danas, trideset godina nakon Dejtonskog sporazuma je država u kojoj zbog suprostavljenih interesa, većina njenih institucija funkcioniše uglavnom po stranačkim diktatima.

Prve poratne godine bile su i najoptimističnije u pogledu njenog razvoja, sa svim potrebnim atributima koji je čine – od državnih simbola, preko uspostave valute do njenih institucija poput vojske, suda, tužilaštva, policije... Istina, umnogome su tu pomogli OHR sa punom potporom međunarodne zajednice, SAD-a te EU, korigujući „u hodu“ neke nedostake ili nedorečenosti Dejtonskog sporazuma, ne samo proglašenjem pojedinih zakona nego i eliminacijom iz političkog djelovanja svih onih pojedinaca koji su označeni kao kočničari provedbe tih procesa.

Prolazile su godine, međunarodna zajednica se doslovno umorila od iščekivanja da nacionalisti raznih boja destruktivnog djelovanja, postanu dio istorije. No, ti i takvi su strpljivo čekali taj zamor, iznova gradeći nacionalne torove, zaglupljujući birače strahom od „onih drugih“. Jednakim tempom širenja straha i mržnje, stvarali su temelj za svojevrsni sistem nekažnjenog kriminala za beskrupulozno bogaćenje iz svih resursa države, entiteta, kantona..

Pozivajući se na Dejtonski sporazum, u narativ, a potom i praksu, uveli su pojam „naroda“ kao primarnu kategoriju, dok su istovremeno instalirali „na strateška mjesta njihove ljude“, koji im prikrivaju i amnestiraju sveprisutni kriminal. Sve to uzrokovalo je i eroziju sistema vrijednosti, gdje znanje i poštenje postaju nepoželjna kategorija naspram nacionalnog i stranačkog podaništva.  

Uzlazna linija nadanja i očekivanja da će stanovnici Bosne i Hercegovine glasovima na izborima dati prednost ekonomskom napretku i vladavini prava vrtoglavo je krenula u suprotnom smjeru, baš onako kako je februara 2014. naveo ugledni britanski list The Guardian u analizi rezultata Dejtonskog sporazuma.

 “Rezultat je bio haos preklapanja i takmičenja administracija koje su se pretvorile u izvrsno lovište za etnički orijentisane političare koji su mogli izrabljivati brojne mogućnosti za pokroviteljstva i lična bogaćenja. Njegova ekstremna neefikasnost i podbačaj da stvori ekonomski rast koji BiH treba, u normalnoj državi ubrzo bi doveli do fiskalnog i političkog bankrota ali su potpore, uglavnom od Evropske unije, jednostavno nastavile dolaziti“, navedeno je u tekstu.

Od generatora takvog stanja, nije ni očekivana samokritika prethodnih “najtežih godina s njima”, u kojima su umjesto nadgradnje države na dejtonskim temeljima stvarali stranačke kartele za očuvanje porodičnih dinastija i sistem bezakonja, mita, korupcije, prevara i laži.

Zato danas nije bitno da li ga ga dio zemlje obilježava neradno ili da li ga neko naziva alatom da se „cementira“ podjela države. Dejtonski sporazum i iz toga proistekli Ustav BiH danas mnogi tumače, a malo njih i pročita napisano. I nije tu problem samo što je bosanskohercegovački primjerak originalnog Dejtonskog sporazuma u međuvremenu navodno izgubljen.

Problem jeste što politička šizofrenija Dejtonskog sporazuma traje sa svim posljedicama koje svakim izbornim rezultatima bivaju mazohistički potvrđene..

(zurnal.info)